Thema in de kijker: Diversiteit in het onderwijs

"Een ontdekkingsreis voor leerlingen en leerkrachten"

Zowat 1,2 miljoen leerlingen van het Vlaamse leerplichtonderwijs bereiden zich voor om op 1 september een nieuw schooljaar te beginnen. Vanaf dit schooljaar hebben ook leerlingen met beperkingen het recht op inschrijving en op aanpassingen op hun maat in de reguliere klassen. Diversiteit binnen de klas is daardoor meer dan ooit aan de orde.

Nadine Engels
“De huidige klasgroepen zijn meer dan ooit gekenmerkt door diversiteit. Het sleutelwoord van vandaag is dan ook lesgeven ‘op maat’”, zegt Nadine Engels, professor pedagogie en educatiewetenschappen aan de VUB. “Van leraren wordt verwacht dat ze de lat hoog leggen en dat ze het onderwijsaanbod differentiëren. De uitdaging is: de rijkdom van die superdiversiteit kunnen benutten, talenten kunnen zien, leerlingen positief leren omgaan met de verschillen in een veilige maar uitdagende leer- en leefomgeving. Het is duidelijk dat dit hoge verwachtingen stelt aan het leraarschap. Het klassieke beeld van de individuele leraar voor een klas van op leeftijd gegroepeerde kinderen, beantwoordt niet langer aan die verwachtingen. Dit is de eeuw van leertrajecten op maat, van coaching in kleine groepen, van een flexibel aanbod ondersteund door technologie, van coöperatief leren.”

“Op heel wat scholen zijn we nog lang niet zo ver”, zegt Nadine Engels. “Daar overheerst nog het klassieke beeld. Maar het aantal scholen waar leraren actief de vernieuwing gestalte geven, stijgt. In deze nieuwe stijl hebben leerkrachten meer inspraak in het pedagogisch beleid van de school en ontwikkelen ze samen met collega’s een eigen aanpak. Dit laatste valoriseert de professionaliteit van het leraarschap. Bovendien neemt de veelbesproken eenzaamheid van het beroep af.”

“Klasgenoten beïnvloeden prestaties en zelfbeeld”

Bieke De Fraine
De diversiteit van leerlingen zorgt er ook voor dat er keuzes moeten worden gemaakt bij de samenstelling van klassen. In een homogene klas hebben alle leerlingen een gelijkaardig prestatieniveau. De verschillen tussen leerlingen binnen een klas zijn klein, maar de verschillen tussen de klassen (de ‘sterke’ klas en de ‘zwakke’ klas) zijn groot. In een heterogene klas is er meer diversiteit aan leerlingen. “De effecten van het groeperen van leerlingen in homogene of heterogene klassen zijn de voorbije decennia bestudeerd in grootschalig onderwijsonderzoek”, zegt Bieke De Fraine Ze is docente bij de onderzoekseenheid Onderwijskunde van de KU Leuven en doet onderzoek naar loopbanen van leerlingen in het basisonderwijs en secundair onderwijs.

“Uit de onderzoeken blijkt dat knappe leerlingen doorgaans beter presteren in een homogene klasgroep. Zwakkere leerlingen presteren daarentegen doorgaans beter in een heterogene klas. Maar verschillende studies stellen ook vast dat het zelfbeeld van sterke leerlingen gunstiger is in een heterogene klasgroep. Voor het zelfbeeld van zwakke leerlingen is een homogene groep dan weer gunstiger. Elke keuze voor de samenstelling van een klas heeft dus voor- en nadelen. Het belangrijkste is dat directies samen met hun leraren een doordachte keuze maken.”

27 augustus 2015