Het conclaaf kan beginnen

Hildegarde Warnink

“Neen”, zegt kerkjuriste Hildegard Warnink (KU Leuven), ‘er is op dit moment geen machtsvacuüm in het Vaticaan. Wat er precies moet gebeuren op het moment dat er geen paus is, is allemaal goed geregeld. De regel is zelfs heel eenvoudig: er mogen alleen lopende zaken worden afgehandeld. De tekst Universi Dominici Gregis (1096), een apostolische constitutie die nog werd opgesteld door paus Johannes-Paulus II, bepaalt wat er precies moet gebeuren bij de verkiezing van een nieuwe paus. Zo vermeldt hij zij welke zaken kunnen worden afgehandeld door het college van kardinalen en welke zaken er gereserveerd zijn voor de toekomstige paus. Verder geeft de tekst aan dat na het overlijden van de paus 15 dagen moet worden gewacht vóór het conclaaf dat de nieuwe paus kiest, kan starten. Die periode is immers nodig om de begrafenis van de paus te regelen. Maar die regel gaat impliciet uit van het het overlijden van de paus, wat in dit geval niet van toepassing is.
Op 22 februari van dit jaar, 6 dagen voor hij aftrad, heeft Benedictus XVI de regels voor het conclaaf aangepast in het Motu Proprio “Normas nonnullas”. Het college van kardinalen mag het begin van het conclaaf vervroegen of verlaten. In principe moeten ze 15 volle dagen wachten tot alle stemgerechtigde kardinalen in Rome zijn. Wanneer ze er allemaal zijn kunnen ze besluiten om het conclaaf eerder te starten. Twintig dagen echter na het vacant worden van de Apostolische Stoel, door overlijden van de paus of door afstand van het ambt, moet het conclaaf van start gaan met de aanwezigen, ook als ze niet voltallig zijn.
Opmerkelijk in dit document is ook dat “het geheim van het conclaaf” sterk wordt beklemtoond en de schending ervan wordt bestraft met de hoogst mogelijk kerkelijk straf: excommunicatie van rechtswege (latae sententiae). Verder wordt er bepaald dat de nieuwe paus wordt verkozen met 2/3 van de stemmen van de aanwezige kardinalen. Vervolgens moet de verkozene gevraagd worden of hij het ambt aanvaardt en welke naam hij als paus wil dragen. Dan pas is er een nieuwe paus.

27 februari 2013